Zaštita ličnih podataka u praksi

Pravo na privatnost, kao jedan od bitnih postulata demokratskog društva, zahtijeva uređenje kako u zakonodavnom, tj. normativnom smislu, tako i u praksi, budući da često šira javnost nije ni upoznata sa činjenicom da je njihovo pravo na privatnost ugroženo, ili u gorem slučaju, prekršeno.

Pod ličnim podacima smatraju se sve informacije koje se odnose na fizičko lice čiji je identitet utvrđen ili se može utvrditi.

U svjetlu najnovijih dešavanja vezanih za politička dešavanja u Crnoj Gori, smatram da je neophodno skrenuti pažnju na zaštitu od kršenja prava na privatnost, I to od strane kako rukovaoca ličnim podacima tako I trećih lica, koja neovlašćeno koriste te lične podatke.

Naime, svedoci smo da su određeni politički subjekti radi postizanja boljih rezultata na izborima odlučili da putem SMS poruka obavještavaju korisnike telefonskih usluga, odnosno vlasnike određenih telefonskih brojeva o svojim “event”-ovima, kao  I da podstaknu ista lica da glasaju za određenog aktera izbora.

Budući da se broj telefona, koji je bio potreban političkim subjektima radi slanja SMS poruka, može smatrati ličnim podacima, prije svega jer se na osnovu istog može utvrditi identitet fizičkog lica koje isti posjeduje, to smatram da je ovakvim postupanjem najgrublje prekršeno pravo na privatnost svakoga kome su poruke poslate SMS-om.

Ovo iz razloga što je mobilni operate, koji je u konkretnom rukovalac ličnim podacima, bio dužan da iste čuva , te ih ne daje na korišćenje trećim licima bez prethodnog pristanka lica čijim se podacima rukuje, a u konkretnom vlasnika brojeva mobilnih telefona.

Zakonom o zaštiti ličnih podataka, preciznije članom 10 stav 1 propisano je da se obrada ličnih podataka može vršiti po prethodno dobijenoj saglasnosti lica čiji se lični podaci obrañuju, koja se može opozvati u svakom trenutku.

Nadalje, određeni su, I taksativno nabrojani sluačjevi kada saglasnost nije potrebna, pa su to:

v  izvršavanja zakonom propisanih obaveza rukovaoca zbirke ličnih podataka;

v  2) zaštite života i drugih vitalnih interesa lica koje nije u mogućnosti da lično da saglasnost;

v  3) izvršenja ugovora ako je lice ugovorna strana ili radi preduzimanja radnji na zahtjev lica prije zaključivanja ugovora;

v  4) obavljanja poslova od javnog interesa ili u vršenju javnih ovlašćenja koja su u djelokrugu rada, odnosno nadležnosti rukovaoca zbirke ličnih podataka ili treće strane, odnosno korisnika ličnih podataka;

v  5) ostvarivanja na zakonu zasnovanog interesa rukovaoca zbirke ličnih podataka ili treće strane, odnosno korisnika ličnih podataka, izuzev ako takve interese treba ograničiti radi ostvarivanja i zaštite prava i sloboda lica.

Jasno je da u skladu sa Zakonom o zaštiti ličnih podataka, kako rukovalac, tako i treće lice moralo je dobiti saglasnost od lica čiji se podaci obrađuju da može iste koristiti, a što se u, smatram, velikom broju slučajeva nije desilo, te je pravo na privatnost prekršeno.

Svakako, lice kome je prekršeno pravo na privatnost ima pravo na pravičnu naknadu, koja bi odgovarala zadovoljenju , ali  nikako pribavljanju protivpravne imovinske koristi, budući da zloupotreba prava ne može biti opravdana ni u kom slučaju.

Naglašavam da je obaveza rukovalaca ličnim podacima, u konkretnom slučaju mobilnih operatera da građanima omogući pristup informaciji da li su treća lica mogla da utvrde njihov identite, i to na osnovu zahtjeva svakog fizičkog lica upućenog naslovljenom organu za dostavljanje navedene informacije. Nadalje, ukoliko operater odbije da postupi u skladu sa zahtjevom, ili jednostavno prećutno ne postupi po zahtjevu, isti se može podnijeti Agenciji za zaštitu ličnih podataka koja ima ovlašćenja da pristupi zbirkama podataka o ličnosti i sredstvima elektronske obrade ličnih podataka.

Podsjećam na situaciju iz 2020. godine, kada je pravo na privatnost povrijeđeno građanima čija su imena objavljena u spisku po odluci tadašnjeg Nacionalnog koordinacionog tijela, a koji spisak se ticao isključivo osoba koje se nalaze u samoizolaciji, usled posledica izazvanih virusom CODIV-19.

Odlukom Ustavnog suda U-II broj 22/20 utvrđena je povreda prava na privatnost fizičkih lica čija imena su se našla na spornom spisku, zbog čega je država na ime naknade zbog povrede prava na privatnost građanima isplaćivala po 300 EUR-a kao iznos dovoljan za pravično zadovoljenje.